Kiedy naprawdę zaczyna się polowanie na leśne skarby? Dla wielu z nas wizyta w lesie w poszukiwaniu grzybów to nie tylko okazja do zdobycia smacznego dodatku do obiadu, ale także wspaniały sposób na spędzenie czasu na łonie natury. Aby jednak nasze wyprawy zakończyły się sukcesem, warto wiedzieć, kiedy i gdzie szukać, a także od czego zależy obfitość grzybów. W tym artykule przybliżymy Wam tajniki sezonu grzybowego w Polsce, dostarczając praktycznych wskazówek, które pomogą Wam nie przegapić najlepszych momentów na grzybobranie.
Sezon na grzyby w Polsce: kiedy szukać leśnych skarbów i od czego zależy ich obfitość?
Sezon grzybowy w Polsce to fascynujący cykl natury, który rozpoczyna się już wczesną wiosną i trwa aż do późnej jesieni, a przy odrobinie szczęścia i sprzyjającej pogodzie, nawet do pierwszych dni grudnia. Chociaż pierwsze grzyby możemy spotkać już w maju, to prawdziwy wysyp i szczyt sezonu przypada na miesiące od sierpnia do października. Wielu doświadczonych grzybiarzy zgodnie twierdzi, że wrzesień jest absolutnie najlepszym miesiącem na wyprawę do lasu, oferującym największą różnorodność i obfitość gatunków. Jednakże, aby cieszyć się pełnią leśnych darów, musimy pamiętać o kluczowych czynnikach, które decydują o tym, czy grzybów będzie dużo, czy niewiele.
Kluczowe czynniki wpływające na wysyp grzybów
To, czy grzyby pojawią się w lesie w dużej ilości, zależy przede wszystkim od pogody. Dwa najważniejsze czynniki to wilgotność i temperatura. Idealne warunki dla grzybów to ciepłe, deszczowe noce, po których następują słoneczne dni. Taka kombinacja sprzyja rozwojowi grzybni i owocników. Optymalna temperatura powietrza waha się zazwyczaj w granicach 15-25°C. Zbyt wysokie temperatury, zwłaszcza przekraczające 30°C, mogą zahamować wzrost grzybów, a nawet spowodować ich obumieranie. Z kolei zbyt niska temperatura, zwłaszcza przymrozki, również negatywnie wpływa na grzyby.
"Rośnie jak grzyby po deszczu" ile w tym prawdy?
Popularne powiedzenie "rośnie jak grzyby po deszczu" ma swoje uzasadnienie, choć nie jest to proces natychmiastowy. Po intensywnych opadach deszczu, które odpowiednio nawodnią glebę i grzybnię, pierwsze grzyby mogą zacząć pojawiać się już po kilku dniach, szczególnie w cieplejszych miesiącach letnich. Jesienią, gdy jest chłodniej, ten proces może trwać nieco dłużej, nawet do dwóch-trzech tygodni. Wielu doświadczonych grzybiarzy zaleca, aby najlepszy czas na wyprawę do lasu to dzień lub dwa po ustaniu deszczu. Wtedy grzyby zdążą już trochę podrosnąć, ale wciąż będzie ich mnóstwo.Kalendarz grzybiarza miesiąc po miesiącu: na co i kiedy się nastawić?
Wiosna, choć często kojarzona z pierwszymi ciepłymi promieniami słońca, potrafi zaskoczyć grzybiarzy. Już w kwietniu i maju, w odpowiednich warunkach wilgotnościowych i temperaturowych, możemy natknąć się na pierwsze wiosenne grzyby. Najbardziej wyczekiwanymi są bez wątpienia smardze, które preferują wilgotne tereny, często w pobliżu rzek czy w lasach łęgowych. W maju pojawiają się również tak zwane majówki, czyli pierwsze borowiki, które zwiastują nadchodzący, bogatszy sezon.
Początek sezonu w czerwcu i lipcu
Czerwiec i lipiec to miesiące, w których sezon grzybowy nabiera tempa. Już w czerwcu możemy spodziewać się pierwszych, bardzo cenionych przez grzybiarzy okazów:
- Kurki (pieprznik jadalny): Choć ich główny wysyp przypada na późniejsze miesiące, pierwsze kurki pojawiają się już w czerwcu i są prawdziwym rarytasem.
- Maślaki: Te popularne grzyby, łatwe do rozpoznania po śliskim kapeluszu, również zaczynają pojawiać się w czerwcu, szczególnie na młodych lasach iglastych.
- Podgrzybki: Pierwsze podgrzybki, często brunatne lub złotawe, mogą pojawić się już w czerwcu, zwiastując nadchodzącą obfitość.
- Borowiki: Choć lipiec to ich główny czas, czasem już w czerwcu można natrafić na pierwsze borowiki szlachetne.
- Kanie: Te okazałe grzyby również mogą pojawić się już w czerwcu, choć ich szczyt przypada na późniejsze miesiące.
W lipcu sezon rozwija się na dobre. To miesiąc, w którym coraz liczniej pojawiają się borowiki, w tym słynny borowik szlachetny, oraz różne gatunki koźlarzy, które często rosną w towarzystwie brzóz. Warto pamiętać, że lipcowe grzyby mogą być nieco bardziej podatne na robaczywość ze względu na wysokie temperatury.
Kurki wiosenno-letni przysmak
Kurki, znane również jako pieprznik jadalny, to jedne z najbardziej rozpoznawalnych i lubianych grzybów jadalnych w Polsce. Ich charakterystyczny, lejkowaty kształt i intensywnie żółty kolor sprawiają, że trudno je pomylić z innymi gatunkami. Sezon na kurki zazwyczaj rozpoczyna się w czerwcu i trwa do późnej jesieni, choć największe ich skupiska można znaleźć w sierpniu i wrześniu. Są cenione za swój delikatny, lekko pieprzny smak i aromat, który doskonale podkreśla smak potraw. Kurki najczęściej rosną w lasach liściastych i mieszanych, często na mchach i igliwiu.Maślaki i pierwsze podgrzybki czerwcowe niespodzianki
Czerwiec to czas, kiedy możemy zacząć wypatrywać pierwszych maślaków. Ich śliska, często brązowa skórka na kapeluszu jest ich znakiem rozpoznawczym. Maślaki preferują lasy iglaste, zwłaszcza sosnowe. Podobnie jak kurki, pierwsze podgrzybki mogą pojawić się już w czerwcu. Są to grzyby o zmiennym ubarwieniu kapelusza, od żółtawego po ciemnobrązowy, z charakterystycznym, często lekko śluzowatym trzonem. Zarówno maślaki, jak i podgrzybki, są doskonałymi grzybami do smażenia i duszenia.
Pełnia sezonu grzybowego: sierpień, wrzesień, październik
Od sierpnia do października polska przyroda obdarowuje nas największą obfitością grzybów. Sierpień to już wyraźny początek szczytu sezonu. W tym miesiącu możemy liczyć na bogactwo:
- Borowików (w tym borowika szlachetnego, czyli prawdziwka),
- Podgrzybków (różnych odmian),
- Maślaków,
- Kurek,
- Koźlarzy (w tym koźlarza babki i koźlarza czerwonego).
Wrzesień jest często uznawany za złoty miesiąc grzybiarza. To właśnie wtedy lasy są najbardziej zasobne. Oprócz wspomnianych wcześniej gatunków, we wrześniu pojawiają się również licznie kanie, które są doskonałe do smażenia w panierce. W tym miesiącu zaczynają też pojawiać się opieńki, które rosną w dużych skupiskach na pniach i korzeniach martwych drzew.
Październik to nadal czas obfitych zbiorów, choć pogoda może być już bardziej zmienna. Nadal możemy znaleźć wiele borowików i podgrzybków. To także miesiąc, kiedy swoje najlepsze dni mają rydze, szczególnie cenione za swój specyficzny smak i charakterystyczne pierścienie na kapeluszu, rosnące głównie w borach sosnowych. W październiku kwitną również gąski, zwłaszcza gąska zielonka, oraz nadal możemy zbierać opieńki.
Borowik szlachetny król polskich lasów
Borowik szlachetny, powszechnie znany jako prawdziwek, to bez wątpienia "król grzybów" w polskiej tradycji kulinarnej i grzybniczej. Jego potężna budowa, gruby, często beczułkowaty trzon i masywny, wypukły kapelusz, który z wiekiem staje się bardziej płaski, czynią go łatwo rozpoznawalnym. Szczyt występowania borowika szlachetnego przypada na okres od sierpnia do października, choć pierwsze okazy mogą pojawić się już w lipcu, a ostatnie, przy sprzyjającej aurze, nawet w listopadzie. Prawdziwki preferują lasy iglaste i mieszane, często rosnąc w pobliżu sosen, świerków i dębów. Są niezwykle cenione za swój wyrazisty, orzechowy smak i jędrną konsystencję, która doskonale nadaje się do wszelkiego rodzaju potraw.
Podgrzybki, koźlarze i kanie popularni towarzysze grzybiarzy
Podgrzybki to bardzo popularna grupa grzybów, która występuje w wielu odmianach, różniących się kolorem kapelusza i trzonu. Są one równie smaczne i wszechstronne w kuchni co borowiki. Koźlarze, często rosnący w towarzystwie brzóz (koźlarz babki) lub osik (koźlarz czerwony), to kolejne grzyby, które licznie pojawiają się w pełni sezonu. Kanie, ze swoimi charakterystycznymi, łuskowatymi kapeluszami, są prawdziwym przysmakiem, zwłaszcza smażone w panierce, przypominając nieco schabowego. Ich sezon trwa od sierpnia do października.
Rydze i opieńki jesienne przysmaki
Rydze to grzyby o wyjątkowym smaku, które pojawiają się głównie jesienią, od września i października. Najbardziej cenione są rydze blaszki, które rosną w borach sosnowych i mają charakterystyczny, pomarańczowy kolor. Tradycyjnie rydze przygotowuje się przez smażenie na maśle. Opieńki to grzyby, które rosną w dużych skupiskach na martwym drewnie, pniach drzew i korzeniach. Ich sezon również przypada na jesień, od września do listopada. Są doskonałe do marynowania i dodawania do zup.
Jesienne pożegnanie z grzybami: listopad i grudzień
Listopad to często ostatni dzwonek dla grzybiarzy, choć przy łagodnej pogodzie sezon może się przedłużyć. W tym miesiącu, jeśli nie nadeszły jeszcze silne mrozy, wciąż możemy natknąć się na niektóre gatunki. Wśród nich często znajdują się gąski zielonki, które preferują gleby piaszczyste, boczniaki, rosnące na martwym drewnie, a także ostatnie opieńki i późne podgrzybki. Należy jednak pamiętać, że wraz z pierwszymi przymrozkami, wiele grzybów, zwłaszcza te starsze, może stać się bardziej podatnych na robaczywość.
Gąski i boczniaki dla wytrwałych grzybiarzy
Gąski, zwłaszcza gąska zielonka, to grzyby cenione za swój delikatny smak i jędrną konsystencję. Choć ich sezon zaczyna się wcześniej, to właśnie późną jesienią, w październiku i listopadzie, można znaleźć ich najwięcej. Preferują lasy sosnowe i mieszane. Boczniaki natomiast to grzyby, które można znaleźć przez większą część roku, ale szczególnie obficie pojawiają się jesienią, rosnąc na martwych pniach drzew liściastych. Są one niezwykle cenione zarówno za walory smakowe, jak i odżywcze.
Jak pogoda dyktuje warunki w lesie?
Jak już wielokrotnie wspominaliśmy, pogoda jest kluczowym dyrygentem sezonu grzybowego. Idealne warunki dla obfitych zbiorów to przede wszystkim połączenie ciepłych, deszczowych nocy z nastaniem słonecznych dni. Taka aura sprzyja rozwojowi grzybni i tworzeniu się owocników. Optymalna temperatura powietrza powinna mieścić się w przedziale 15-25°C. Zbyt wysokie temperatury, zwłaszcza długotrwałe upały, mogą zahamować wzrost grzybów, podczas gdy zbyt niskie temperatury, a zwłaszcza przymrozki, mogą je uszkodzić.
Ile dni odczekać po deszczu?
Odpowiedź na pytanie, ile dni należy odczekać po deszczu, aby zwiększyć szanse na udane grzybobranie, zależy od pory roku i temperatury. Latem, po ciepłych i intensywnych opadach, pierwsze grzyby mogą pojawić się już po 2-3 dniach. Jesienią, gdy jest chłodniej, proces ten może trwać dłużej, nawet do dwóch, trzech tygodni. Ogólna zasada, którą stosuje wielu doświadczonych grzybiarzy, to wyprawa do lasu dzień lub dwa po ustaniu opadów. Wtedy grzyby zdążą już trochę podrosnąć, a teren nie będzie jeszcze zadeptany przez innych zbieraczy.
Długotrwałe susze a sezon grzybowy
Długotrwałe okresy suszy, zwłaszcza w kluczowych miesiącach dla wzrostu grzybów, mają bardzo negatywny wpływ na sezon. Brak odpowiedniej wilgotności w glebie uniemożliwia rozwój grzybni i powstawanie owocników. Skutkuje to znacznym opóźnieniem w wysypie grzybów, a w skrajnych przypadkach może doprowadzić do całkowitego braku grzybów w danym roku. Nawet jeśli po długiej suszy nadejdą opady, grzyby mogą pojawić się z opóźnieniem lub w mniejszej ilości, a ich jakość może być gorsza.
Zmiany klimatu a przyszłość grzybobrania
Globalne ocieplenie i związane z nim zmiany klimatyczne mają coraz większy wpływ na przyrodę, w tym na sezon grzybowy w Polsce. Łagodniejsze zimy i wczesne wiosny sprawiają, że pierwsze grzyby, takie jak smardze czy nawet borowiki, mogą pojawiać się coraz wcześniej nawet już w kwietniu. Z drugiej strony, coraz częstsze i dłuższe okresy suszy latem mogą negatywnie wpływać na obfitość zbiorów w tradycyjnie najlepszych miesiącach. Niektórzy eksperci przewidują, że w przyszłości szczyt sezonu grzybowego może przesunąć się na późniejszą jesień, na listopad lub nawet grudzień, pod warunkiem utrzymania się łagodnej pogody.Obserwowane trendy, takie jak wcześniejszy start sezonu wiosną i potencjalnie późniejszy finisz jesienią, oznaczają dla grzybiarzy konieczność większej elastyczności w planowaniu wypraw. Tradycyjny kalendarz może wymagać dostosowania do zmieniających się warunków. Oznacza to, że warto być bardziej uważnym i obserwować przyrodę przez dłuższy okres, aby nie przegapić najlepszych momentów na zbiory.
Przeczytaj również: Kiedy sezon na szparagi? Dowiedz się, jak rozpoznać świeże!
Jak nie przegapić najlepszego momentu na grzyby?
Aby nie przegapić najlepszego momentu na grzyby i cieszyć się obfitymi zbiorami, warto pamiętać o kilku kluczowych wskazówkach:
- Obserwuj pogodę: To najważniejszy czynnik. Po ciepłych, deszczowych nocach i przed prognozowanymi słonecznymi dniami, wybierz się do lasu.
- Znaj swoją okolicę: Poznaj ulubione miejsca występowania poszczególnych gatunków grzybów w Twoim regionie.
- Bądź cierpliwy: Nie zniechęcaj się po pierwszych nieudanych wyprawach. Czasem trzeba poczekać na odpowiednie warunki.
- Ucz się rozpoznawać grzyby: Zawsze zbieraj tylko te gatunki, co do których masz 100% pewności, że są jadalne. Korzystaj z atlasów grzybów i porad doświadczonych grzybiarzy.
- Nie zbieraj grzybów w miejscach zanieczyszczonych: Unikaj terenów w pobliżu dróg, fabryk czy wysypisk śmieci. Grzyby chłoną z otoczenia szkodliwe substancje.
- Sprawdzaj wilgotność gleby: Po okresie deszczowym, gdy gleba jest odpowiednio nawodniona, szanse na znalezienie grzybów są największe.
- Zwracaj uwagę na oznaki przyrody: Obserwuj, jakie rośliny kwitną, jakie ptaki przylatują natura daje wiele wskazówek.
Kluczem do sukcesu w grzybobraniu jest nie tylko wiedza o gatunkach, ale przede wszystkim umiejętność obserwacji pogody. To ona jest najlepszym sprzymierzeńcem każdego grzybiarza i pozwala przewidzieć, kiedy las obdarzy nas swoimi skarbami.
